הר־הבית הײַנט

די יידישע מסורה דערקענט די פּלאַטפֿאָרמע אין דער אַלטשטאָט פֿון ירושלים ווי דעם אָרט פֿון ביידע בתּי־מקדש, אויפֿן באַרג מוריה. היסטאָריקער און אַרכעאָלאָגן שטימען אַז דער צווייטער בית־המקדש איז געשטאַנען אויף דער דאָזיקער פּלאַטפֿאָרמע, וואָס הורדוס האָט שטאַרק פֿאַרברייטערט.

דער כּותל־המערבֿי איז אַ טייל פֿון דער שטיצמויער פֿון דער פֿאַרברייטערטער פּלאַטפֿאָרמע פֿון הורדוס, נישט קיין מויער פֿון דעם היכל אַלײן. פֿאַר יאָרהונדערטער איז ער געווען דער נאָענטסטער צוגענגלעכער אָרט פֿון יידישער תּפֿילה צום אָרט פֿון קודש־הקדשים.

זינט דעם סוף פֿון דעם זיבעטן יאָרהונדערט האַלט די פּלאַטפֿאָרמע דעם קופּאָל פֿון דער פֿעלדז און שפּעטער די אל־אקצא־מאָסקע. מוסולמענער קענען זי ווי אל־חראם אש־שריף, דער איידעלער מקדש, און זי איז צווישן די הייליקסטע ערטער אין איסלאַם. אויך קריסטן האַלטן ירושלים און דעם זכּרון פֿון איר בית־המקדש פֿאַר הייליק.

דער רמב״ם פּסקנט אַז די קדושה פֿון דעם אָרט פֿון בית־המקדש האָט נישט אויפֿגעהערט מיט זײַן חורבן. ווײַל יעדער טייל פֿון באַרג האָט אַן אַנדער מדרגה פֿון קדושה, און די פּינקטלעכע פּאָזיציעס פֿון די עזרות זענען נישט באַוווּסט מיט זיכערקייט, איז די פֿראַגע וווּ אַ מענטש טאָר שטיין אַ הלכהדיקע, נישט נאָר אַ היסטאָרישע.

פֿיל רבנישע אויטאָריטעטן, אַרײַנגערעכנט די הויפּט־רבנות פֿון ישׂראל, האַלטן שוין לאַנג אַז יידן זאָלן הײַנט בכלל נישט אַרײַנגיין אין באַרג, ווײַל די פֿאַרלאַנגטע טהרה איז נישט בנימצא און דער אָרט פֿון די הייליקסטע געביטן איז אומזיכער.

אַנדערע אויטאָריטעטן דערלויבן אַרײַנגיין אין געביטן וואָס זיי האַלטן פֿאַר אַרויס פֿון די הייליקע עזרות, נאָך טבילה און מיט אַנדערע פֿאָרזיכטן. די מחלוקת איז עכט און האַלט אָן. די זײַט באַשרײַבט זי און נעמט נישט קיין זײַט.

דער באַרג ווערט פֿאַרוואַלטן דורך דעם איסלאַמישן וואַקף לויט לאַנג־שטייענדיקע אָרדענונגען אָפֿט גערופֿן סטאַטוס־קוואָ, און זײַן מצבֿ איז פּאָליטיש שפּירעוודיק. די דאָזיקע זײַט דערקלערט יידישע טעקסטן וועגן אַ צוקונפֿטיקן בית־המקדש. זי פֿאַרטראָגט נישט קיין פֿאַרלאַנג צו קיין אַקציע אויפֿן איצטיקן אָרט, און שטעלט נישט אירע רעקאָנסטרוקציע אויפֿן באַרג פֿון הײַנט.