שפּרינגט צום אינהאַלט
בית־המקדש

נבואה

װאָס די נבֿיאים צוזאָגן

אָרגאַניזירט לויט מקור, געלייענט אין קאָנטעקסט, און באַצייכנט לויט וואָס יעדער טעקסט זאָגט און וואָס שפּעטערדיקע לייענער ציִען פֿון אים. קיין אַראָפּצײלונגען, קיין סענסאַציע.

תורה

תּורה

די תּורה זאָגט נישט פֿאָראויס קיין דריטן בית המקדש. זי בײַט אַ מקדש און דערמאָנט «דעם אָרט וואָס גאָט וועט אויסקלײַבן». שפּעטערדיקע מקורות בויען אויף די יסודות.

  1. די מצווה

    תּורה־טעקסט: געזאָגט אין די פֿינף ספֿרים תּורה.

    דער יסוד־פּסוק פֿאַר יעדן ייִדישן מקדש. דער רמב״ם לערנט פֿון אים די פֿאָרזעצנדיקע מצווה צו בויען אַ הויז.

    And let them make Me a sanctuary, that I may dwell among them.
  2. דער אויסגעקליבענער אָרט

    תּורה־טעקסט: געזאָגט אין די פֿינף ספֿרים תּורה.

    די עבודה דאַרף זיך צענטרירן אויפֿן אָרט וואָס גאָט קלײַבט אויס «צו באַשיידן זײַן נאָמען דאָרט».

    But unto the place which the LORD your God shall choose out of all your tribes to put His name there, even unto His habitation shall ye seek, and thither thou shalt come;
  3. אומקערן

    תּורה־טעקסט: געזאָגט אין די פֿינף ספֿרים תּורה.

    דער רמב״ם ציטירט דעם פּרק ווי דער תּורה׳ס אייגענע עדות אויף אַ צוקונפֿטיקן קיבוץ גליות, וואָס ער פֿאַרבינדט מיט דעם מלך המשיח.

    לייענען: Rambam, Hilchot Melachim 11:1

    that then the LORD thy God will turn thy captivity, and have compassion upon thee, and will return and gather thee from all the peoples, whither the LORD thy God hath scattered thee.

ישעיהו

ישעיהו

דער חזון פֿון ישׂעיהו איז דער סוף פֿון דער וועבזײַט: אַ באַרג צו וועלכן די פֿעלקער קומען לערנען, און אַ הויז פֿון תּפֿילה פֿאַר אַלע פֿעלקער.

  1. פֿעלקער שטראָמען צום באַרג

    צוקונפֿט / נבֿואיש: באַשרײַבט װאָס נבֿואה אָדער טראַדיציע דערװאַרטן. נישט קײן היסטאָרישער פֿאַקט.

    «אין אחרית הימים» ווערט דער באַרג פֿון גאָטס הויז דערהויבן; פֿעלקער קומען זיך לערנען; תּורה גייט אַרויס פֿון ציון; שווערדן ווערן פֿאַרוואַנדלט אין פֿלוגשאַרן.

    ערפֿאָרשן
    And it shall come to pass in the end of days, That the mountain of the LORD’S house Shall be established as the top of the mountains, And shall be exalted above the hills; And all nations shall flow unto it. And many peoples shall go and say: ‘Come ye, and let us go up to the mountain of the LORD, To the house of the God of Jacob; And He …
  2. דעת ה׳

    צוקונפֿט / נבֿואיש: באַשרײַבט װאָס נבֿואה אָדער טראַדיציע דערװאַרטן. נישט קײן היסטאָרישער פֿאַקט.

    «זיי וועלן נישט שעדיקן און נישט פֿאַרניכטן אין גאַנצן מײַן הייליקן באַרג.» דער רמב״ם ענדיקט זײַן ספֿר מיט דעם פּסוק.

    לייענען: Rambam, Hilchot Melachim 12:5

    They shall not hurt nor destroy In all My holy mountain; For the earth shall be full of the knowledge of the LORD, As the waters cover the sea.
  3. אַ הױז פֿון תּפֿילה פֿאַר אַלע פֿעלקער

    צוקונפֿט / נבֿואיש: באַשרײַבט װאָס נבֿואה אָדער טראַדיציע דערװאַרטן. נישט קײן היסטאָרישער פֿאַקט.

    געזאָגט וועגן פֿרעמדע וואָס פֿאַרבינדן זיך מיט גאָט און האַלטן די ברית: זייערע קרבנות וועלן אָנגענומען ווערן אויפֿן מזבח.

    ערפֿאָרשן
    Also the aliens, that join themselves to the LORD, to minister unto Him, And to love the name of the LORD, To be His servants, Every one that keepeth the sabbath from profaning it, And holdeth fast by My covenant: Even them will I bring to My holy mountain, And make them joyful in My house of prayer; Their burnt-offerings and their …
  4. ליכט

    צוקונפֿט / נבֿואיש: באַשרײַבט װאָס נבֿואה אָדער טראַדיציע דערװאַרטן. נישט קײן היסטאָרישער פֿאַקט.

    פֿעלקער גייען אין ציונס ליכט.

    And nations shall walk at thy light, And kings at the brightness of thy rising.

ירמיהו

ירמיהו

דער נבֿיא פֿון דעם חורבן זעט אויך פֿאָראויס דעם צוריקקומען פֿון דעם קול פֿון שׂמחה.

  1. נישט קיין קמיע

    נבֿואה פֿון תּנ״ך: געזאָגט אין נבֿיאים אָדער כּתובֿים.

    ירמיהו וואָרנט קעגן פֿאַרלאָזן זיך אויף «דעם היכל פֿון גאָט» בשעת מען טוט עוולה. דאָס הויז איז קיינמאָל נישט געווען קיין געראַנטיע.

    Trust ye not in lying words, saying: ‘The temple of the LORD, the temple of the LORD, the temple of the LORD, are these.’
  2. דאַנק קומט צוריק

    צוקונפֿט / נבֿואיש: באַשרײַבט װאָס נבֿואה אָדער טראַדיציע דערװאַרטן. נישט קײן היסטאָרישער פֿאַקט.

    אין ירושלימס פֿאַרוויסטע גאַסן וועט ווידער זײַן דער קול פֿון שׂמחה און פֿון «די וואָס ברענגען תּודה־קרבנות אין גאָטס הויז».

    Thus saith the LORD: Yet again there shall be heard in this place, whereof ye say: It is waste, without man and without beast, even in the cities of Judah, and in the streets of Jerusalem, that are desolate, without man and without inhabitant and without beast, the voice of joy and the voice of gladness, the voice of the bridegroom and …

יחזקאל

יחזקאל

דער קערן פֿון דער נבֿואה פֿון דעם דריטן בית המקדש. יחזקאל זעט דעם כּבֿוד פֿאַרלאָזן דעם ערשטן בית המקדש (קאַפּיטלען 8 ביז 11) און ווערט אין גלות באַוויזן אַ געמאָסטענער צוקונפֿטיקער הויז (קאַפּיטלען 40 ביז 48) אין וועלכן דער כּבֿוד קערט זיך אום.

  1. דער כּבֿוד גייט אַוועק

    נבֿואה פֿון תּנ״ך: געזאָגט אין נבֿיאים אָדער כּתובֿים.

    פֿאַרן חורבן פֿאַרלאָזט דער כּבֿוד די שוועל.

    And the glory of the LORD went forth from off the threshold of the house, and stood over the cherubim.
  2. אַ קליין מקדש

    נבֿואה פֿון תּנ״ך: געזאָגט אין נבֿיאים אָדער כּתובֿים.

    אין גלות וועט גאָט זײַן «אַ מקדש מעט». דער תּלמוד לייענט דאָס ווי די שולן און בתי מדרשים.

    therefore say: Thus saith the Lord GOD: Although I have removed them far off among the nations, and although I have scattered them among the countries, yet have I been to them as a little sanctuary in the countries where they are come;
  3. מײַן מקדש צווישן זיי אויף אייביק

    צוקונפֿט / נבֿואיש: באַשרײַבט װאָס נבֿואה אָדער טראַדיציע דערװאַרטן. נישט קײן היסטאָרישער פֿאַקט.

    אַ ברית שלום, און דער מקדש צווישן זיי.

    Moreover I will make a covenant of peace with them, it shall be an everlasting covenant with them; and I will establish them, and multiply them, and will set My sanctuary in the midst of them for ever. My dwelling-place also shall be over them; and I will be their God, and they shall be My people.
  4. דער חזון הייבט זיך אָן

    צוקונפֿט / נבֿואיש: באַשרײַבט װאָס נבֿואה אָדער טראַדיציע דערװאַרטן. נישט קײן היסטאָרישער פֿאַקט.

    «אויף אַ זייער הויכן באַרג». אַ מאַן פֿון קופּער מיט אַ מאָס־רויר און אַ שנור פֿירט דעם נבֿיא דורך טויערן און הויפֿן.

    ערפֿאָרשן
    In the visions of God brought He me into the land of Israel, and set me down upon a very high mountain, whereon was as it were the frame of a city on the south.
  5. דער כּבֿוד קערט זיך אום

    צוקונפֿט / נבֿואיש: באַשרײַבט װאָס נבֿואה אָדער טראַדיציע דערװאַרטן. נישט קײן היסטאָרישער פֿאַקט.

    בײַם מזרחדיקן טויער פֿילט דער כּבֿוד דאָס הויז.

    And the glory of the LORD came into the house by the way of the gate whose prospect is toward the east. And a spirit took me up, and brought me into the inner court; and, behold, the glory of the LORD filled the house.
  6. דער טײַך

    צוקונפֿט / נבֿואיש: באַשרײַבט װאָס נבֿואה אָדער טראַדיציע דערװאַרטן. נישט קײן היסטאָרישער פֿאַקט.

    וואַסער רינט אַרויס פֿון אונטער דער שוועל, ווערט טיפֿער ביז מען קען עס נישט אַריבערגיין, און היילט אַלץ וואָס עס דערגרייכט.

    ערפֿאָרשן
    And he brought me back unto the door of the house; and, behold, waters issued out from under the threshold of the house eastward, for the forefront of the house looked toward the east; and the waters came down from under, from the right side of the house, on the south of the altar.
  7. גאָט איז דאָרט

    צוקונפֿט / נבֿואיש: באַשרײַבט װאָס נבֿואה אָדער טראַדיציע דערװאַרטן. נישט קײן היסטאָרישער פֿאַקט.

    דער נײַער נאָמען פֿון דער שטאָט: «גאָט איז דאָרט».

    It shall be eighteen thousand reeds round about. And the name of the city from that day shall be, The LORD is there.’

חגי

חגי

געזאָגט צו די בויער פֿון בית שני.

  1. דער שפּעטערדיקער כּבֿוד

    קלאַסישע פּרשנות: אַ לײענונג פֿון אַ טראַדיציאָנעלן מפֿרש. אַנדערע קענען לײענען דעם טעקסט אַנדערש.

    «גרעסער וועט זײַן דער כּבֿוד פֿון דעם דאָזיקן לעצטן הויז ווי פֿון דעם ערשטן.» מפֿרשים זענען צעטיילט צי דאָס מיינט בית שני אָדער אַ צוקונפֿטיקן.

    The glory of this latter house shall be greater than that of the former, saith the LORD of hosts; and in this place will I give peace, saith the LORD of hosts.’

זכריה

זכריה

אַ צוקונפֿטיקע ירושלים צו וועלכער די פֿעלקער קומען.

  1. די שטאָט פֿון אמת

    צוקונפֿט / נבֿואיש: באַשרײַבט װאָס נבֿואה אָדער טראַדיציע דערװאַרטן. נישט קײן היסטאָרישער פֿאַקט.

    גאָט קערט זיך אום קיין ציון; ירושלים ווערט גערופֿן «שטאָט פֿון אמת».

    Thus saith the LORD: I return unto Zion, and will dwell in the midst of Jerusalem; and Jerusalem shall be called The city of truth; and the mountain of the LORD of hosts The holy mountain.
  2. צען מענער פֿון אַלע לשונות

    צוקונפֿט / נבֿואיש: באַשרײַבט װאָס נבֿואה אָדער טראַדיציע דערװאַרטן. נישט קײן היסטאָרישער פֿאַקט.

    פֿעלקער קומען זוכן גאָט אין ירושלים, כאַפּנדיק דעם ראַנד פֿון אַ ייִדנס קלייד: «מיר וועלן גיין מיט אײַך, ווײַל מיר האָבן געהערט אַז גאָט איז מיט אײַך.»

    Yea, many peoples and mighty nations shall come to seek the LORD of hosts in Jerusalem, and to entreat the favour of the LORD. Thus saith the LORD of hosts: In those days it shall come to pass, that ten men shall take hold, out of all the languages of the nations, shall even take hold of the skirt of him that is a Jew, saying: We will go …
  3. סוכּות פֿאַר די פֿעלקער

    צוקונפֿט / נבֿואיש: באַשרײַבט װאָס נבֿואה אָדער טראַדיציע דערװאַרטן. נישט קײן היסטאָרישער פֿאַקט.

    די איבערגעבליבענע פֿון די פֿעלקער גייען אַרויף יאָר בײַ יאָר צו האַלטן סוכּות. דער קאַפּיטל אַנטהאַלט שאַרפֿע שפּראַך וועגן משפּט, געלייענט אין קאָנטעקסט אויף איר אייגענעם בלאַט.

    ערפֿאָרשן
    And it shall come to pass, that every one that is left of all the nations that came against Jerusalem shall go up from year to year to worship the King, the LORD of hosts, and to keep the feast of tabernacles.

מלאכי

מלאכי

דער לעצטער פֿון די נבֿיאים.

  1. קרבנות ליבלעך ווי אין אַלטע צײַטן

    צוקונפֿט / נבֿואיש: באַשרײַבט װאָס נבֿואה אָדער טראַדיציע דערװאַרטן. נישט קײן היסטאָרישער פֿאַקט.

    דער קרבן פֿון יהודה און ירושלים וועט זײַן ליבלעך «ווי אין די טעג פֿון עולם». דער פּסוק ענדיקט די תּפֿילה וואָס מען זאָגט נאָך דער עמידה אין געוויסע נוסחאות.

    Then shall the offering of Judah and Jerusalem be pleasant unto the LORD, as in the days of old, and as in ancient years.
  2. אליהו

    צוקונפֿט / נבֿואיש: באַשרײַבט װאָס נבֿואה אָדער טראַדיציע דערװאַרטן. נישט קײן היסטאָרישער פֿאַקט.

    אליהו וועט געשיקט ווערן פֿאַר דעם «גרויסן און שרעקלעכן טאָג».

    Behold, I will send you Elijah the prophet Before the coming Of the great and terrible day of the LORD.

רמב״ם

דער רמב״ם

דער רמב״ם קאָדיפֿיצירט דעם בית המקדש ווי הלכה און באַשרײַבט די ימות המשיח מיט צוריקהאַלטונג.

  1. אַ שטייענדיקע מיצווה

    הלכה: רמב״ם: געפּסקנט װי אידישע הלכה דורך דעם רמב״ם אין משנה־תּורה.

    צו בויען אַ הויז פֿאַר גאָט, גרייט פֿאַר קרבנות און עלייה לרגל.

    It is a positive obligation to build a house for God where offerings may be brought and to make pilgrimage to it three times a year as it says "and they shall make Me a sanctuary." The tabernacle which Moses made in the desert has already been described in the Torah, but it was a temporary measure, as it says "for you have not yet reached, etc."
  2. דער מלך המשיח בויט

    הלכה: רמב״ם: געפּסקנט װי אידישע הלכה דורך דעם רמב״ם אין משנה־תּורה.

    ער שטעלט צוריק דאָס מלכות בית דוד, בויט דאָס מקדש און זאַמלט די פֿאַרשפּרייטע פֿון ישׂראל.

    ערפֿאָרשן
    The King the Messiah (lit. the annointed) will stand up and return the Kingdom of the house of David to its old [glory], to the first rule, and build the Temple (lit. holy), and gather the scattered ones of the Israel, and return all of the laws in his days as they were before; bringing sacrifices, and making shmitahs (leaving the land …
  3. די װעלט װי זי איז

    הלכה: רמב״ם: געפּסקנט װי אידישע הלכה דורך דעם רמב״ם אין משנה־תּורה.

    גאָרנישט ענדערט זיך אין דער נאַטירלעכער סדר; ישׂעיהוס וואָלף און שעפֿעלע זענען אַ משל.

    Don't think that in the days of the Messiah anything will be changed in the order of the world or that there will be some innovation in the works of creation. Rather, the world will behave according to its custom. And what is written in Isaiah, "And the wolf will live with the lamb and the tiger will lie down with the kid (Isaiah 11:6)" …
  4. קיינער ווייסט נישט

    הלכה: רמב״ם: געפּסקנט װי אידישע הלכה דורך דעם רמב״ם אין משנה־תּורה.

    די סדר פֿון געשעענישן איז אומבאַקאַנט ביז עס געשעט; די חכמים האָבן נישט געהאַט קיין מסורה, נאָר אַ אָפּלייטונג; מען זאָל נישט רעכענען קיצין.

    The sages said 'There is no difference between this world and the days of the Messiah, except for subjugation to [foregin] kings.' It seems from the simple meaning of the words of the prophets that in the beginning of the days of the Messiah, there will be a war between Gog and Magog, and that before the war between Gog and Magog, a …

די מיסטישע שיכט (אָפּציאָנעל, פֿאָרגעשריטן)

עפֿענען

אַן אָפּציאָנעלער אַוואַנסירטער שיכט. קבלה־ליטעראַטור, ספּעציעל דער זוהר, אַנטוויקלט די באַטײַט פֿון דעם בית המקדש אין וועגן וואָס אַנולירן נישט דעם פּשט פֿון תּנ״ך און ייִדישער הלכה. די וועבזײַט ציטירט נאָך נישט דעם זוהר: קיין איין שטעלע האָט נישט דורכגעגאַנגען איר שטאַנדאַרט פֿון פֿאַרשריט. די טעמעס אונטן ווערן פֿאָרגעשטעלט דורך געפּרוּווטע טעקסטן.

  • ערדישער און הימלישער מקדש

    קלאַסישע פּרשנות: אַ לײענונג פֿון אַ טראַדיציאָנעלן מפֿרש. אַנדערע קענען לײענען דעם טעקסט אַנדערש.

    דער תּלמוד רעדט פֿון אַ מזבח «געבויט אין הימל» וואָס קאָרעספּאָנדירט מיטן ערדישן; דער געדאַנק פֿון קאָרעספּאָנדענץ ווערט אויסגעברייטערט אין דער שפּעטערדיקער מיסטישער ליטעראַטור.

  • שכינה

    קלאַסישע פּרשנות: אַ לײענונג פֿון אַ טראַדיציאָנעלן מפֿרש. אַנדערע קענען לײענען דעם טעקסט אַנדערש.

    דער רבנישער טערמין פֿאַר גאָטס אַנטפּלעקטער נוכחות ווערט אין קבלה אַ צענטראַלער באַגריף מיט פֿיל שיכטן. דער בלאַט וועגן שכינה אויף דער וועבזײַט בלײַבט בײַם פּשוטן טײַטש.

  • גלות און גאולה

    קלאַסישע פּרשנות: אַ לײענונג פֿון אַ טראַדיציאָנעלן מפֿרש. אַנדערע קענען לײענען דעם טעקסט אַנדערש.

    יחזקאל זעט דעם כּבֿוד גיין און קומען צוריק. שפּעטערדיקע מקובלים האָבן געלייענט גלות ווי עס רירט אָן די שכינה אַלײן.

  • די אבן־שתּיה

    קלאַסישע פּרשנות: אַ לײענונג פֿון אַ טראַדיציאָנעלן מפֿרש. אַנדערע קענען לײענען דעם טעקסט אַנדערש.

    דער תּלמוד פֿאַרצייכנט אַז די וועלט איז געגרינדעט געוואָרן פֿון אבן שתייה. מיסטישע ליטעראַטור בויט אויף דעם בילד פֿון ירושלים ווי דעם צענטער פֿון דער וועלט.