לוח זמנים
געשיכטע, דערנאָך דערװאַרטונג
תּקופֿת־האָבֿות
אברהם אױפֿן באַרג המוריה
קלאַסישע פּרשנות: אַ לײענונג פֿון אַ טראַדיציאָנעלן מפֿרש. אַנדערע קענען לײענען דעם טעקסט אַנדערש.צו אברהם װערט געזאָגט צו גײן ״אל ארץ המוריה״. דברי־הימים רופֿט שפּעטער דעם באַרג פֿון בית־המקדש ״הר המוריה״; דער רמב״ם פֿאַרצײכנט די מסורה אַז דער מזבח שטײט װוּ יצחק איז געבונדן געװאָרן.
נאָך יציאת־מצרים
טראַדיציאָנעל: אלפּים תּמ״ח–תּמ״ט לבריאה לױט דער רבנישער חשבון
דער משכּן אין מדבר
תּורה־טעקסט: געזאָגט אין די פֿינף ספֿרים תּורה.״ועשו לי מקדש״. אַ טראַגבאַרער מקדש געבױט לױט אַן אָפּגעדעקטער תּבֿנית, אָנגעפֿילט מיט דעם ענן־כּבֿוד.
אײַנמען און שופֿטים
גלגל און שילה
הלכה: רמב״ם: געפּסקנט װי אידישע הלכה דורך דעם רמב״ם אין משנה־תּורה.דער משכּן איז געשטאַנען פֿערצן יאָר אין גלגל, דערנאָך אין אַ שטײנערנעם געבײַ מיט אַ דאַך פֿון זײַנע יריעות אין שילה. חנה האָט דאָרטן געדאַוונט.
נאָך שילה
נוב און גבֿעון
הלכה: רמב״ם: געפּסקנט װי אידישע הלכה דורך דעם רמב״ם אין משנה־תּורה.נאָך דעם חורבן פֿון שילה, מקדשים אין נוב און גבֿעון זיבן און פֿופֿציק יאָר.
בערך דאָס צענטע יאָרהונדערט פֿאַר דער געװײנלעכער צײַט
דוד קױפֿט דעם טאָק
נבֿואה פֿון תּנ״ך: געזאָגט אין נבֿיאים אָדער כּתובֿים.דוד קױפֿט דעם טאָק פֿון ארונה און בױט אַ מזבח: ״זה הוא בית ה׳ האלהים וזה מזבח לעולה לישראל״.
בערך די 960ער יאָרן פֿאַר דער געװײנלעכער צײַט (קאָנװענציאָנעל)
טראַדיציאָנעל: 2928 לבריאה (רבנישער)
שלמה בױט דעם ערשטן בית־המקדש
נבֿואה פֿון תּנ״ך: געזאָגט אין נבֿיאים אָדער כּתובֿים.אָנגעהױבן ״בשמונים שנה וארבע מאות שנה״ נאָך יציאת־מצרים. בײַ זײַן חנוכּה פֿילט דער ענן אָן דעם הױז, און שלמה דאַוונט אַז אַפֿילו דער פֿרעמדער זאָל דערהערט װערן.
587 אָדער 586 פֿאַר דער געװײנלעכער צײַט (קאָנװענציאָנעל)
טראַדיציאָנעל: 3338 לבריאה (רבנישער), אין תּשעה־באָבֿ
די בבֿלישע חורבן
היסטאָרישער פֿאַרצײכענונג: אַלטע היסטאָרישע שריפֿט װי יוסף בן מתתיהו. היסטאָרישע עדות, נישט קײן רעליגיעזע הלכה.נבֿוכדנצרס חיל פֿאַרברענט דעם הױז. די מאָדערנע כראָנאָלאָגיע און דער טראַדיציאָנעלער רבנישער חשבון אונטערשײדן זיך אין בערך 165 יאָר פֿאַר דער פּערסישער תּקופֿה; די סײַט װײַזט ביידע.
פֿאַרענדיקט בערך 516 פֿאַר דער געװײנלעכער צײַט (קאָנװענציאָנעל)
די אומקערעניש און דער צװײטער בית־המקדש
נבֿואה פֿון תּנ״ך: געזאָגט אין נבֿיאים אָדער כּתובֿים.די אומגעקערטע בױען װידער. זקנים װאָס האָבן געזען דעם ערשטן הױז װײנען; אַנדערע שרײַען פֿון שׂמחה. עס װערט פֿאַרענדיקט אין אדר, אין דעם זעקסטן יאָר פֿון דריװש.
164 פֿאַר דער געװײנלעכער צײַט
די חשמונאישע רעסטױראַציע
משנה / תּלמוד: פֿאַרצײכנט אין דער משנה אָדער גמרא, די רבנישע טעקסטן װאָס היטן אױף דעם מנהג און דין פֿון בית־המקדש.נאָך דעם װי גריכישע הערשאַפֿט פֿאַרשמוצט דעם מזבח, לײגן די חשמונאים זײַנע פֿאַרשמוצטע שטײנער אין אַ לשכה און פֿאַרריכטן דרײַצן דורכברעכונגען אין סורג.
פֿון בערך 20 פֿאַר דער געװײנלעכער צײַט
הורדוס פֿאַרברײטערט דעם בית־המקדש
היסטאָרישער פֿאַרצײכענונג: אַלטע היסטאָרישע שריפֿט װי יוסף בן מתתיהו. היסטאָרישע עדות, נישט קײן רעליגיעזע הלכה.הורדוס בױט װידער אױף אַ גרױסער פֿאַרברײטערטער פּלאַטפֿאָרמע. די גמרא דערמאָנט זײַן שיינקײט; די אידישע טראַדיציע צענטרירט נישט דעם בית־המקדשס אידענטיטעט אױף אים.
70 נאָך דער געװײנלעכער צײַט, אין תּשעה־באָבֿ
דער רוימישער חורבן
היסטאָרישער פֿאַרצײכענונג: אַלטע היסטאָרישע שריפֿט װי יוסף בן מתתיהו. היסטאָרישע עדות, נישט קײן רעליגיעזע הלכה.דער בית־המקדש ברענט. דער טיטוס־בױגן אין רוים װײַזט זײַנע מנורה געטראָגן אין נצחון.
נאָך 70
יבנה: זכּרון װאָס איז געװאָרן הלכה
משנה / תּלמוד: פֿאַרצײכנט אין דער משנה אָדער גמרא, די רבנישע טעקסטן װאָס היטן אױף דעם מנהג און דין פֿון בית־המקדש.רבן יוחנן בן זכאי תּקנט מנהגים ״זכר למקדש״, װי נעמען דעם לולבֿ אַלע זיבן טעג אומעטום.
135 נאָך דער געװײנלעכער צײַט
ביתּר פֿאַלט; די שטאָט װערט אָפּגעאַקערט
משנה / תּלמוד: פֿאַרצײכנט אין דער משנה אָדער גמרא, די רבנישע טעקסטן װאָס היטן אױף דעם מנהג און דין פֿון בית־המקדש.דער בר־כּוכבֿא־מרד ענדיקט זיך. די משנה לײגט צו די צרות פֿון תּשעה־באָבֿ.
פֿון צװײטן יאָרהונדערט אָן
יאָרהונדערטער פֿון תּפֿילה מיט די פּנימער צו ירושלים
משנה / תּלמוד: פֿאַרצײכנט אין דער משנה אָדער גמרא, די רבנישע טעקסטן װאָס היטן אױף דעם מנהג און דין פֿון בית־המקדש.אין יעדן לאַנד קוקן די שילן צו ירושלים; די עמידה בעט אױף דער אומקערונג פֿון דער עבֿודה; תּשעה־באָבֿ װערט געהאַלטן װי אַ טאָג פֿון אַבֿלות.
סוף פֿון זיבטן יאָרהונדערט נאָך דער געװײנלעכער צײַט
איסלאַמישע הײליקע ערטער אױפֿן באַרג
היסטאָרישער פֿאַרצײכענונג: אַלטע היסטאָרישע שריפֿט װי יוסף בן מתתיהו. היסטאָרישע עדות, נישט קײן רעליגיעזע הלכה.דער קופּאָל פֿון דער שטײן און שפּעטער די אַל־אַקסאַ־מסגד זײַנען געבױט אױף דער פּלאַטפֿאָרמע, װאָס מוסולמענער רופֿן אַל־חראַם אַל־שריף. זײ בלײַבן הײליק פֿאַר מוסולמענער הײַנט.
זעקצנטן יאָרהונדערט נאָך דער געװײנלעכער צײַט
די מױערן פֿון דער אַלטער שטאָט
היסטאָרישער פֿאַרצײכענונג: אַלטע היסטאָרישע שריפֿט װי יוסף בן מתתיהו. היסטאָרישע עדות, נישט קײן רעליגיעזע הלכה.די אָטאָמאַנישע מױערן װאָס נעמען אַרום די אַלטע שטאָט הײַנט װערן געבױט.
1967 ביז הײַנט
מאָדערנע ירושלים
היסטאָרישער פֿאַרצײכענונג: אַלטע היסטאָרישע שריפֿט װי יוסף בן מתתיהו. היסטאָרישע עדות, נישט קײן רעליגיעזע הלכה.זײַט 1967 קאָנטראָלירט ישׂראל די אַלטע שטאָט. הר־הבית װערט פֿאַרװאַלטעט דורך דעם איסלאַמישן װאַקף לױט לאַנג־שטײענדיקע אָרדענונגען װאָס הײסן דער סטאַטוס קװאָ. זײַן סטאַטוס איז פּאָליטיש הײקל; די סײַט דערקלערט אידישע טעקסטן און װענדט זיך נישט צו קײן טעטיקײט דאָרטן.
דאָ ענדיקט זיך די געשיכטע. נבֿואה און דערוואַרטונג הייבן זיך אָן.
דער דריטער בית־המקדש
יחזקאלס חזון פֿון אַן צוקונפֿטיקן הױז; דעם רמב״םס פּסק אַז מלך־המשיח װעט בױען דעם מקדש; ישעיהוס בית־תּפֿילה פֿאַר אַלע פֿעלקער. נישט קײן דאַטום, נאָר אַ האָפֿענונג, װאָס איר סדר פֿון געשעענישן, זאָגט דער רמב״ם, װײסט קײנער נישט ביז עס געשעט.